Czym jest ten dokument — i jak łączy się z ustawą wodną
W maju 2026 r. opisaliśmy ustawę wodną (Dz.U. 2026 poz. 605) — nowelizację, która wprowadziła obowiązkową akredytację PCA, ewidencję laboratoriów prowadzoną przez GIS, sprawozdania cząstkowe i kary. Pisaliśmy wtedy, że sama ustawa to dopiero szkielet, a konkretne parametry, limity, metody i częstotliwości ureguluje osobne rozporządzenie wykonawcze. To właśnie ten dokument.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (projekt z 17 kwietnia 2026 r.) wydawane jest na podstawie art. 13 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Wydaje je Minister Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej. Dokument wdraża dwie dyrektywy unijne:
- dyrektywę (UE) 2020/2184 z 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (tzw. nowa dyrektywa wodna — Drinking Water Directive);
- dyrektywę Rady 2013/51/EURATOM z 22 października 2013 r. — wymogi ochrony zdrowia w odniesieniu do substancji promieniotwórczych w wodzie.
Z dniem wejścia w życie zastępuje ono dotychczasowe rozporządzenie z 7 grudnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 2294). Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia i — zgodnie z układem ustawy — domyka okres przejściowy, w którym akt z 2017 r. obowiązywał tymczasowo.
Oryginał projektu znajdziesz także w Rządowym Centrum Legislacji — wraz z całą ścieżką konsultacji — pod adresem legislacja.gov.pl/projekt/12404055.
Czym dokument zajmuje się szczegółowo? § 1 wylicza jedenaście obszarów: minimalne wymagania (mikrobiologiczne, chemiczne, wskaźnikowe, dodatkowe chemiczne, radiologiczne i istotne dla oceny ryzyka), wykaz parametrów z minimalną częstotliwością poboru, metody analizy, sposób pobierania próbek, monitoring Legionella w ciepłej wodzie użytkowej, terminy przekazywania sprawozdań, monitoring substancji promieniotwórczych, postępowanie przy niezgodności oraz parametry operacyjne (mętność, colifagi somatyczne).
Liczby, które warto zapamiętać
(20 substancji)
(10 µg/l do 2036 r.)
(nowy parametr)
w c.w.u.
(wymóg radiologiczny)
z tabelami parametrów
Nowe i zaostrzone parametry chemiczne
To najważniejsza merytoryczna zmiana wobec rozporządzenia z 2017 r. Dyrektywa 2020/2184 wprowadziła do badania wody kilka substancji, których wcześniej nie monitorowano jako samodzielnych wartości parametrycznych, oraz zaostrzyła limity dla metali, których oddziaływanie zdrowotne lepiej dziś rozumiemy.
| Parametr | Wartość | Status | Co to jest |
|---|---|---|---|
| Suma PFAS | 0,10 µg/l | nowy | Suma 20 kwasów per- i polifluoroalkilowych („wieczne chemikalia"). Monitorowana, gdy ocena ryzyka w obszarze zasilania wskazuje na możliwą obecność. |
| Bisfenol A | 2,5 µg/l | nowy | Związek zaburzający gospodarkę hormonalną; migruje z tworzyw i powłok kontaktujących się z wodą. |
| Mikrocystyna-LR | 1,0 µg/l | nowy | Toksyna sinic; oznaczana w przypadku potencjalnych zakwitów w źródle wody. |
| Kwasy halogenooctowe (HAA) | 60 µg/l | nowy | Suma 5 ubocznych produktów dezynfekcji; mierzona, gdy stosowane są metody dezynfekcji, w wyniku których powstają HAA. |
| Chlorany | 0,25 mg/l | nowy | Uboczny produkt dezynfekcji (0,70 mg/l przy dezynfekcji dwutlenkiem chloru). |
| Uran | 30 µg/l | nowy | Parametr chemiczny (niezależnie od oceny radiologicznej w załączniku nr 2). |
| Ołów | 5 µg/l | zaostrzony | Do 12 stycznia 2036 r. obowiązuje 10 µg/l. Cel: ograniczenie narażenia, zwłaszcza dzieci i kobiet w ciąży. |
| Chrom | 25 µg/l | zaostrzony | Do 12 stycznia 2036 r. obowiązuje 50 µg/l. |
PFAS — dlaczego to taka rewolucja
Rozporządzenie rozróżnia „PFAS ogółem" (wszystkie związki z tej grupy) oraz „sumę PFAS" — podzbiór 20 imiennie wskazanych substancji (m.in. PFOA, PFOS, PFHxA, PFBS) o łącznej wartości parametrycznej 0,10 µg/l. Oznaczanie tak niskich stężeń wymaga zaawansowanej techniki (LC-MS/MS), a charakterystyka wykonania analizy dopuszcza niepewność pomiaru do 50% wartości parametrycznej. Dla wielu laboratoriów to zupełnie nowy zakres akredytacji.
Pełna tabela — parametry chemiczne (część B załącznika nr 1)
Poniżej komplet 33 wartości parametrycznych z części B. Wiersze podświetlone to parametry nowe (nowy) lub zaostrzone (zaostrzony).
| Lp. | Parametr | Wartość | Jednostka |
|---|---|---|---|
| 1 | 1,2-dichloroetan | 3,0 | µg/l |
| 2 | Amid kwasu akrylowego | 0,10 | µg/l |
| 3 | Antymon | 10 | µg/l |
| 4 | Arsen | 10 | µg/l |
| 5 | Azotany | 50 | mg/l |
| 6 | Azotyny | 0,50 | mg/l |
| 7 | Benzen | 1,0 | µg/l |
| 8 | Benzo(a)piren | 0,010 | µg/l |
| 9 | Bisfenol A nowy | 2,5 | µg/l |
| 10 | Bor | 1,5 | mg/l |
| 11 | Bromiany | 10 | µg/l |
| 12 | Chlorany nowy | 0,25 | mg/l |
| 13 | Chlorek winylu | 0,50 | µg/l |
| 14 | Chloryny | 0,25 | mg/l |
| 15 | Chrom zaostrzony | 25 | µg/l |
| 16 | Cyjanki | 50 | µg/l |
| 17 | Epichlorohydryna | 0,10 | µg/l |
| 18 | Fluorki | 1,5 | mg/l |
| 19 | Kadm | 5,0 | µg/l |
| 20 | Kwasy halogenooctowe (HAA) nowy | 60 | µg/l |
| 21 | Miedź | 2,0 | mg/l |
| 22 | Mikrocystyna-LR nowy | 1,0 | µg/l |
| 23 | Nikiel | 20 | µg/l |
| 24 | Ołów zaostrzony | 5 | µg/l |
| 25 | Pestycydy (pojedynczy) | 0,10 | µg/l |
| 26 | Pestycydy ogółem | 0,50 | µg/l |
| 27 | Rtęć | 1,0 | µg/l |
| 28 | Selen | 20 | µg/l |
| 29 | Suma PFAS nowy | 0,10 | µg/l |
| 30 | Tetrachloroeten i trichloroeten | 10 | µg/l |
| 31 | Trihalometany ogółem | 100 | µg/l |
| 32 | Uran nowy | 30 | µg/l |
| 33 | Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) | 0,10 | µg/l |
Pestycyd pojedynczy: 0,030 µg/l dla aldryny, dieldryny, heptachloru i epoksydu heptachloru. Selen: 30 µg/l w regionach o naturalnie wysokiej zawartości. Bor: 2,4 mg/l dla wody odsalanej. Wartości dotyczą projektu z 17.04.2026 i mogą ulec zmianie w wersji ostatecznej.
Parametry mikrobiologiczne i wskaźnikowe
Wymagania mikrobiologiczne pozostają rygorystyczne: dla wody przeznaczonej do spożycia kluczowe parametry muszą wynosić zero.
| Parametr | Wartość parametryczna | Jednostka |
|---|---|---|
| Escherichia coli (E. coli) | 0 | /100 ml |
| Enterokoki jelitowe | 0 | /100 ml |
| Bakterie grupy coli (wskaźnikowy) | 0 | /100 ml |
| Clostridium perfringens (łącznie ze sporami) | 0 | jtk/100 ml |
| Liczba kolonii w 22 °C | bez nieprawidłowych zmian | jtk/1 ml |
Dla wody rozlewanej do butelek lub pojemników w sytuacjach nadzwyczajnych (powodzie, awarie sieci) jednostką jest liczba /250 ml. Dla wody w cysternach i zbiornikach transportowych obowiązują dodatkowe wymagania (m.in. Pseudomonas aeruginosa, liczba kolonii w 36 °C).
W zakresie parametrów organoleptycznych i fizykochemicznych (część C) obowiązują m.in.:
| Parametr | Wartość parametryczna | Jednostka |
|---|---|---|
| Barwa | akceptowalna, bez nieprawidłowych zmian | — |
| Mętność | akceptowalna, bez nieprawidłowych zmian | — |
| Smak / Zapach | akceptowalne, bez nieprawidłowych zmian | — |
| Stężenie jonów wodoru (pH) | 6,5–9,5 | jedn. pH |
| Przewodność elektryczna | 2500 | µS/cm |
| Chlorki | 250 | mg/l |
| Siarczany | 250 | mg/l |
| Sód | 200 | mg/l |
| Jon amonowy | 0,50 | mg/l |
| Glin (Al) | 200 | µg/l |
| Mangan | 50 | µg/l |
| Żelazo | 200 | µg/l |
| Utlenialność (indeks nadmanganianowy) | 5,0 | mg/l O₂ |
| Ogólny węgiel organiczny (OWO) | bez nieprawidłowych zmian | — |
Część D dodaje wymagania dla produktów ubocznych dezynfekcji (m.in. chlor wolny 0,3 mg/l, chloraminy 0,5 mg/l, ozon 0,05 mg/l, bromodichlorometan 15 µg/l, chloroform 30 µg/l) oraz parametry: magnez 7–125 mg/l, srebro 0,010 mg/l, twardość (Ca+Mg) 60–500 mg/l.
Legionella i wewnętrzne systemy wodociągowe
Część E załącznika nr 1 oraz załącznik nr 5 to nowość, która najmocniej dotyka obiektów priorytetowych — szpitali, hoteli, domów opieki i innych budynków, w których wytwarzany jest aerozol wodny. Legionella staje się parametrem oceny ryzyka w wewnętrznych systemach ciepłej wody użytkowej, z wartością parametryczną <1000 jtk/l — a w obiektach z pacjentami o obniżonej odporności (leczenie immunosupresyjne, oddziały paliatywne, hospicja) próg jest dziesięciokrotnie ostrzejszy: <50 jtk/l. Dla ołowiu w tych systemach ustalono wartość 10 µg/l z dążeniem do 5 µg/l do 2036 r.
Załącznik nr 5 wiąże stwierdzony poziom skażenia z konkretnym trybem działań naprawczych i częstotliwością kolejnych badań:
| Liczba Legionella | Poziom | Postępowanie | Następne badanie |
|---|---|---|---|
| <1000 /l | Niski | Potwierdzić, że środki kontroli (stężenie dezynfektanta, temperatura wody) mieszczą się w granicach; w razie potrzeby korekta. | po 1 roku, dalej 2× w roku |
| ≥1000 – <10000 /l | Średni | Przegląd techniczny instalacji i celów operacyjnych; przy nawrocie — czyszczenie i dezynfekcja, niedopuszczanie do stagnacji. | ≤4 tyg. od poboru |
| ≥10000 – <100000 /l | Wysoki | Wyłączyć prysznice i urządzenia wytwarzające aerozol; środki kontroli wraz z czyszczeniem i dezynfekcją. | 1 tydz. po dezynfekcji |
| ≥100000 /l | Bardzo wysoki | Postępować jak wyżej, w trybie natychmiastowym. | 1 tydz. po dezynfekcji |
W obiektach z pacjentami o obniżonej odporności progi są dziesięciokrotnie niższe (<50, ≥50–<100, ≥100–<1000, ≥1000 /l).
Integralnym elementem każdego pobrania próbki jest pomiar temperatury w punkcie poboru. Załącznik nr 5 zaleca, by temperatura c.w.u. wynosiła co najmniej 55 °C w każdym punkcie czerpalnym oraz nie mniej niż 60 °C na wypływie z podgrzewacza. W obiektach dla dzieci i osób niepełnosprawnych, gdzie stosuje się zawory termostatyczne ograniczające temperaturę (43 °C dla punktów czerpalnych, 38 °C dla pryszniców), woda zasilająca te zawory musi mieć co najmniej 55 °C.
Substancje promieniotwórcze
Załącznik nr 2 wdraża dyrektywę 2013/51/EURATOM. Wprowadza wymagania radiologiczne oraz dwustopniowy monitoring: wstępny (pierwszy pomiar we wszystkich ujęciach — radon, izotopy radu Ra-226 i Ra-228 oraz tryt) i kontrolny (przy wodzie poddawanej uzdatnianiu obniżającemu promieniotwórczość).
| Parametr | Wartość parametryczna | Jednostka |
|---|---|---|
| Radon | 100 | Bq/l |
| Tryt | 100 | Bq/l |
| Dawka orientacyjna | 0,10 | mSv/rok |
Dla izotopów naturalnych i sztucznych ustalono stężenia pochodne (m.in. Ra-226 0,5 Bq/l, Ra-228 0,2 Bq/l, U-238 3,0 Bq/l, Cs-137 11 Bq/l). Postępowanie zależy od stężenia radonu: ≤10 Bq/l — badanie raz na 10 lat; >100 ≤1000 Bq/l — ocena narażenia i ewentualne działania naprawcze. Granice wykrywalności metody określa załącznik nr 6 (np. tryt i radon 10 Bq/l).
Metody badań, niepewność pomiaru i częstotliwości
Z punktu widzenia akredytowanego laboratorium załączniki nr 3 i nr 4 są równie ważne jak same wartości parametryczne — to one decydują o tym, jak i jak często trzeba badać.
Metody referencyjne (załącznik nr 4)
| Parametr mikrobiologiczny | Norma referencyjna |
|---|---|
| E. coli i bakterie grupy coli | PN-EN ISO 9308-1 / 9308-2 |
| Enterokoki jelitowe | PN-EN ISO 7899-2 |
| Liczba kolonii w 22 °C / 36 °C | PN-EN ISO 6222 |
| Clostridium perfringens (ze sporami) | PN-EN ISO 14189 |
| Legionella | PN-EN ISO 11731 |
| Pseudomonas aeruginosa | PN-EN ISO 16266 |
| Colifagi somatyczne | PN-EN ISO 10705-2 / 10705-3 |
Do monitoringu opartego na ryzyku dopuszczono metody alternatywne i molekularne (m.in. ISO/TS 12869, qPCR), a dla enterokoków — metodę Enterolert-DW jako równoważną dla PN-EN ISO 7899-2.
Niepewność pomiaru i granica oznaczalności
Dla parametrów chemicznych metoda musi umożliwiać zmierzenie stężeń przy granicy oznaczalności na poziomie 30% lub mniej odpowiedniej wartości parametrycznej. Załącznik nr 4 podaje dopuszczalną niepewność pomiaru (jako % wartości parametrycznej) dla każdego parametru — przykładowo:
| Parametr | Niepewność pomiaru | Parametr | Niepewność pomiaru |
|---|---|---|---|
| Arsen | 30% | Ołów | 30% |
| Chrom | 30% | Uran | 30% |
| Mikrocystyna-LR | 30% | Azotany | 15% |
| Suma PFAS | 50% | Bisfenol A | 50% |
| Benzo(a)piren | 50% | pH | 0,2 jedn. pH |
Częstotliwość pobierania próbek (załącznik nr 3)
Parametry podzielono na grupę A (podstawowe: E. coli, enterokoki, bakterie coli, liczba kolonii w 22 °C, barwa, mętność, smak, zapach, pH, przewodność) i grupę B (wszystkie pozostałe). Minimalna liczba próbek rośnie wraz z objętością wody w strefie zaopatrzenia:
| Objętość wody [m³/dobę] | Grupa A (próbek/rok) | Grupa B (próbek/rok) |
|---|---|---|
| < 10 | > 0 | > 0 |
| ≥ 10 – ≤ 100 | 2 | 1 |
| > 100 – ≤ 1000 | 4 | 1 |
| > 1000 – ≤ 10000 | 4 + 3 na każde 1000 m³/d | 1 + 1 na każde 4500 m³/d |
| > 10000 – ≤ 100000 | jw. | 3 + 1 na każde 10000 m³/d |
| > 100000 | jw. | 12 + 1 na każde 25000 m³/d |
Zamiast objętości można przyjąć liczbę mieszkańców (200 l/dobę na osobę). E. coli i enterokoki jelitowe to „parametry podstawowe" — ich częstotliwość nie podlega zmniejszeniu w wyniku oceny ryzyka. Parametry operacyjne (załącznik nr 7): mętność 0,3 NTU w 95% próbek (żadna >1 NTU), colifagi somatyczne 50 pfu/100 ml w wodzie surowej.
Lista obserwacyjna i podejście oparte na ryzyku
Rozporządzenie wprowadza mechanizm listy obserwacyjnej — substancji i związków, dla których ustala się wartości wytyczne, monitorowane w wodzie surowej. Przy przekroczeniu wartości wytycznych w wodzie surowej (a braku przekroczeń w wodzie uzdatnionej) inspektor sanitarny ustala z dostawcą wody częstotliwość badań i sposób prowadzenia uzdatniania. To element szerszego, unijnego podejścia opartego na ryzyku: od obszaru zasilania ujęcia, przez system zaopatrzenia, po wewnętrzne instalacje w budynkach.
Co to oznacza dla laboratorium i systemu LIMS
Dla laboratorium badań wody nowe rozporządzenie to nie kosmetyka — to zmiana zakresu akredytacji, słowników metod i logiki harmonogramów. W praktyce trzeba zaadresować kilka rzeczy naraz:
- Nowe parametry w zakresie badań — suma PFAS, bisfenol A, mikrocystyna-LR, HAA, chlorany i uran wymagają wdrożenia (i często akredytacji) nowych metod oraz aktualizacji słownika oznaczeń.
- Granica oznaczalności i niepewność pomiaru — każdy wynik chemiczny musi być raportowany z odpowiednią granicą oznaczalności (≤30% wartości parametrycznej) i przypisaną niepewnością; system powinien to walidować automatycznie.
- Harmonogramy oparte na objętości/populacji — podział na grupę A i B oraz wzory częstotliwości aż proszą się o automatyczne planowanie próbek zamiast arkusza kalkulacyjnego.
- Ścieżka Legionella — powiązanie wyniku z poziomem skażenia, trybem działań i terminem ponownego badania to gotowy scenariusz workflow w systemie laboratoryjnym.
- Sprawozdania zgodne z ustawą — numer wpisu do ewidencji, granica oznaczalności/wykrywalności i dane próbkobiorcy muszą trafiać do sprawozdania automatycznie, a sprawozdanie cząstkowe — powstawać natychmiast po stwierdzeniu niezgodności.
Jak podchodzimy do tego w CleverLAB
Śledzimy ścieżkę legislacyjną tego rozporządzenia od etapu konsultacji i sukcesywnie odwzorowujemy jego wymagania w systemie: aktualne słowniki parametrów i metod referencyjnych PN-EN ISO, walidację granic oznaczalności i niepewności pomiaru, harmonogramy próbek według grup A/B oraz scenariusze działań dla Legionella. Trzymamy rękę na pulsie, żeby laboratoria korzystające z CleverLAB wchodziły w nowe wymagania z gotowymi konfiguracjami, a nie z migracją „na ostatni dzwonek". Gdy projekt stanie się obowiązującym aktem, zaktualizujemy ten artykuł o numer Dziennika Ustaw i finalne wartości.
Kalendarz — co i kiedy
Gotowy na nowe wartości parametryczne?
Pokażemy, jak odwzorować nowe parametry, metody PN-EN ISO, niepewność pomiaru i ścieżkę Legionella w systemie laboratoryjnym — na bazie Twojego aktualnego zakresu akredytacji i procesu pracy.
Powiązane artykuły
Ustawa wodna 2026 — obowiązki laboratorium
Akredytacja PCA, ewidencja GIS, sprawozdania cząstkowe i kary — akt, do którego to rozporządzenie jest wykonawcze.
Zgodność LIMS z ISO/IEC 17025
Fundament akredytacji PCA dla badań wody — metody, walidacja, niepewność pomiaru.
Podpisy elektroniczne w laboratorium
Jak działa autoryzacja sprawozdań elektronicznych przekazywanych do sanepidu.
Podstawa prawna i źródła
- Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (projekt z 17 kwietnia 2026 r., nr MZ 1841) — legislacja.gov.pl/projekt/12404055. Pobierz pełny tekst projektu (PDF).
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi — EUR-Lex.
- Dyrektywa Rady 2013/51/EURATOM z dnia 22 października 2013 r. (substancje promieniotwórcze w wodzie) — EUR-Lex.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (akt zastępowany) — Dz.U. 2017 poz. 2294.
- Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw — Dz.U. 2026 poz. 605.
- Izba Gospodarcza „Wodociągi Polskie" — konsultacje projektu rozporządzenia: igwp.org.pl.
O artykule
Artykuł powstał na podstawie pełnego tekstu projektu rozporządzenia z 17 kwietnia 2026 r. (MZ 1841) oraz materiałów dotyczących dyrektywy (UE) 2020/2184. Ponieważ omawiamy projekt, ostateczne wartości parametryczne, terminy i numeracja załączników mogą się zmienić — uzupełnimy artykuł po publikacji w Dzienniku Ustaw.
Zespół CleverLAB tworzy oprogramowanie LIMS dla laboratoriów akredytowanych zgodnie z PN-EN ISO/IEC 17025. Wśród klientów mamy m.in. Aqua-Cristal (woda, ścieki, mikrobiologia), Flukar (laboratorium fizykochemiczne) i Parts4Cleaning (laboratorium czystości technicznej).