Skąd ta ustawa i co dokładnie zmienia
Sejm i Senat przyjęły, Prezydent RP podpisał 30 kwietnia 2026 r., a 6 maja 2026 r. nowelizacja została opublikowana w Dzienniku Ustaw jako Dz.U. 2026 poz. 605. Wchodzi w życie 21 maja 2026 r. — czyli 14 dni od ogłoszenia (art. 25).
Pełna nazwa to „Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw". Bezpośrednia przyczyna: wdrożenie dyrektywy 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Dla laboratoriów badań wody najważniejsze są jednak nie zmiany w samej ustawie wod-kan, ale to, co nowelizacja wnosi do ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. To w niej, w nowym Rozdziale 3a (art. 37aa–37an), pojawia się cały system jakości badań wody — w tym ewidencja, wymogi sprawozdań i sankcje finansowe.
Co zniknęło ze starej ustawy
Mechanizm „zatwierdzenia systemu jakości przez PIS" (uchylone art. 12a–12c starej ustawy) przestaje wystarczać jako podstawa do wykonywania badań wody do spożycia. W jego miejsce wchodzi obowiązkowa akredytacja PCA i wpis do ewidencji GIS.
Reszta artykułu to trzy zmiany strukturalne, kalendarz dat i checklista na pierwsze trzy miesiące. Każdy konkretny wymóg odsyłamy do numeru artykułu — żebyś mógł bez problemu zweryfikować w tekście aktu.
Trzy zmiany, które dotyczą bezpośrednio Twojego laboratorium
Zmiana 1. Akredytacja PCA staje się obowiązkowa
Według art. 37aa ust. 1 badania jakości wody do spożycia oraz wody w kąpieliskach mogą wykonywać wyłącznie laboratoria, które łącznie spełniają cztery warunki:
- posiadają akredytację Polskiego Centrum Akredytacji (lub jednostki z innego państwa członkowskiego UE) na zgodność z normą PN-EN ISO/IEC 17025 — w zakresie odpowiednio: wody do spożycia (metody referencyjne z rozporządzenia, alternatywne dopuszczone przez Komisję lub zwalidowane z charakterystykami wykonania) albo wody w kąpieliskach;
- zapewniają pobieranie próbek przez akredytowanych próbkobiorców metodami reprezentatywnymi dla parametrów;
- sporządzają sprawozdania cząstkowe i całościowe zgodnie z art. 37ag;
- są wpisane do ewidencji laboratoriów prowadzonej przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
Brzmi prosto, ale ma jedną poważną konsekwencję dla wielu laboratoriów wod-kan: jeśli dziś działasz na zatwierdzeniu PIS bez pełnej akredytacji PCA, masz ograniczone czteroletnie okno przejściowe (o tym za chwilę). Po nim — akredytacja albo koniec działalności w obszarze badań wody do spożycia.
Zmiana 2. Wpis do ewidencji GIS — nowy obowiązek formalny
Ewidencja laboratoriów (art. 37aa ust. 2–8) zastępuje dawny mechanizm „zatwierdzenia". To rejestr o charakterze deklaratywnym (nie administracyjny — KPA się do niej nie stosuje, art. 37aa ust. 7), ale bez wpisu badań robić nie można.
Co trafia do ewidencji (art. 37aa ust. 2):
- dane podmiotu prowadzącego (nazwa, adres, KRS lub CEIDG, NIP);
- osoby uprawnione do reprezentowania podmiotu;
- adres laboratorium i dane kontaktowe;
- zakres wykonywanych badań wody;
- aktualny certyfikat akredytacji wraz z zakresem;
- udział w badaniach biegłości (lub porównawczych) z ostatnich 2 lat — z uzyskaną oceną;
- osoby uprawnione do przekazywania sprawozdań z badań;
- numer wpisu do ewidencji.
Procedura zgłoszenia (art. 37aa ust. 3–6)
Zgłoszenie składa podmiot prowadzący laboratorium — papierowo z podpisem własnoręcznym lub elektronicznie z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym. Dołącza się uwierzytelnioną kopię (lub cyfrowe odwzorowanie) certyfikatu akredytacji wraz z zakresem. GIS ma 30 dni na: przyjęcie zgłoszenia, zwrot do uzupełnienia (z kolejnym 30-dniowym terminem) albo odrzucenie.
Ważna konsekwencja: dane laboratoriów z ewidencji są publikowane w BIP GIS (art. 37ab) — łącznie z certyfikatem akredytacji, wynikami biegłości, numerem wpisu i datą przyjęcia zgłoszenia. To znaczy, że Twoje wyniki biegłości stają się publicznie dostępne. Klienci, audytorzy, konkurencja — wszyscy mogą sprawdzić, jak wypadasz na badaniach porównawczych.
Zmiana 3. Sprawozdania cząstkowe i całościowe — nowe rygory
To jest część, którą najczęściej pomijają komentarze prasowe, a która zmienia codzienną pracę laboratorium najmocniej.
Ustawa rozróżnia dwa typy sprawozdań z badań wody (art. 37ag):
- Sprawozdanie całościowe — obejmuje wszystkie oznaczenia w ramach jednego zlecenia, sporządzane po zakończeniu zleconych badań (ust. 1).
- Sprawozdanie cząstkowe — sporządzane w momencie zakończenia badania konkretnego parametru i uzyskania wyniku wskazującego na niezgodność z wartością parametryczną (ust. 2–3). Dotyczy parametrów mikrobiologicznych (E. coli, enterokoki jelitowe, bakterie grupy coli), wartości parametrycznych chemicznych i radiologicznych oraz parametrów z oceny ryzyka.
Minimalna zawartość sprawozdania (art. 37af):
- numer wpisu laboratorium do ewidencji GIS;
- imię i nazwisko osoby pobierającej próbkę (akredytowany próbkobiorca) wraz z metodą poboru;
- imię i nazwisko osoby autoryzującej sprawozdanie;
- punkt poboru próbki;
- granica oznaczalności metody — dla parametrów chemicznych i wskaźnikowych;
- granica wykrywalności metody — dla parametrów mikrobiologicznych.
Terminy przekazania sprawozdań do właściwego inspektora sanitarnego (art. 37ag ust. 4) są agresywne — i to one są bezpośrednio sankcjonowane karą pieniężną:
| Sytuacja | Termin do sanepidu |
|---|---|
| Niezgodność wartości parametrycznych E. coli lub enterokoki jelitowe | w dniu sporządzenia |
| Liczba bakterii grupy coli ≥ 10 jtk (NPL)/100 ml | w dniu sporządzenia |
| Niezgodność wartości parametrycznej Legionella w c.w.u. | w dniu sporządzenia |
| Inne niezgodności wartości parametrycznych | 7 dni od dnia sporządzenia |
Forma przekazania to dokument elektroniczny (zgodnie z ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną) lub faks (art. 37ag ust. 6). W przypadkach pilnych najpierw telefon, potem potwierdzenie elektroniczne.
Kary pieniężne — pierwszy raz w historii
Nowy art. 37azb wprowadza coś, czego w polskim prawie sanitarno-epidemiologicznym dla laboratoriów dotąd nie było — bezpośrednią sankcję finansową nałożoną na podmiot prowadzący laboratorium za uchybienia w sprawozdawczości.
Karę wymierza, w drodze decyzji, właściwy państwowy powiatowy, graniczny lub wojewódzki inspektor sanitarny. Sankcja dotyczy konkretnie niewykonania obowiązków z art. 37ag ust. 3 i 4 (sporządzenie sprawozdania cząstkowego, dotrzymanie terminu przekazania) — albo ich nieterminowego wykonania.
Co to oznacza w praktyce
Każde przegapione „tego samego dnia" przy niezgodności mikrobiologicznej to potencjalna decyzja administracyjna. Górna granica 10 000 zł nie jest dramatycznie wysoka jako jednorazowa sankcja, ale nakładana wielokrotnie — np. na laboratorium PWiK z setkami próbek miesięcznie — staje się realnym ryzykiem operacyjnym. Co ważniejsze, decyzje są publiczne i obciążają reputację laboratorium wpisanego do ewidencji.
Harmonogram dostosowania — co i kiedy
Nowelizacja dzieli laboratoria na trzy grupy, z różnymi okresami przejściowymi.
Próbkobiorcy i laboratoria bez akredytacji PCA podlegają przepisom o sprawozdaniach (art. 37af, 37ag) i karach (art. 37azb) od dnia wejścia w życie — okresy przejściowe nie zawieszają nowych obowiązków sprawozdawczych, a tylko podtrzymują uprawnienia do wykonywania badań.
Checklista — co zrobić w najbliższych 3 miesiącach
Jeśli prowadzisz laboratorium badań wody — niezależnie czy PWiK, miejskie laboratorium wodociągowe, mikrobiologiczne czy zewnętrzne komercyjne — kolejność działań do 21 sierpnia 2026 r. jest dość jasna.
- Zweryfikuj zakres akredytacji. Sprawdź, czy obecny certyfikat PCA pokrywa wszystkie parametry badań wody, które wykonujesz lub planujesz zgłaszać do ewidencji. Jeśli zakres jest węższy niż faktyczny obszar pracy — uruchom rozszerzenie u PCA jak najwcześniej.
- Zbierz dokumentację udziału w biegłościach z ostatnich 2 lat — z uzyskanymi ocenami. To obowiązkowy załącznik do zgłoszenia (art. 37aa ust. 2 pkt 6). Zwróć uwagę, że te dane będą publiczne w BIP.
- Wskaż osoby uprawnione do przekazywania sprawozdań — imiennie. Sprawdź, kto może w Twoim laboratorium podpisywać kwalifikowanym lub zaufanym podpisem elektronicznym, bo komunikacja z sanepidem ma być elektroniczna.
- Zweryfikuj uprawnienia próbkobiorców. Masz 2 lata na pełną akredytację personelu pobierającego, ale procedury sprawozdań wymagają wskazania osoby pobierającej już od 21 maja 2026 r.
- Wdroż procedurę sprawozdań cząstkowych. To największa zmiana operacyjna. Musisz mieć jasno opisane: kto i jak rozpoznaje niezgodność, kto autoryzuje sprawozdanie cząstkowe, jak ono trafia do sanepidu w tej samej zmianie roboczej, i jak archiwizujesz dowód wysyłki.
- Sprawdź, czy Twój system raportowania spełnia minimum z art. 37af. Numer wpisu do ewidencji, granica oznaczalności i wykrywalności, dane próbkobiorcy i osoby autoryzującej — wszystko musi automatycznie pojawiać się w sprawozdaniu. Ręczne uzupełnianie tych pól przy każdym wyniku to gwarancja błędu i ryzyko kary.
- Przygotuj się na format elektroniczny. Ustawa wymaga komunikacji „środkami komunikacji elektronicznej" — szczegółowy format prawdopodobnie ureguluje rozporządzenie MZ. Ale już teraz warto sprawdzić, czy Twój LIMS eksportuje sprawozdania w PDF z możliwością podpisania kwalifikowanego, lub w XML-u zgodnym z e-PUAP/EZD.
Element systemowy, który warto zaplanować
Jeśli wprowadzasz wynik ręcznie do arkusza lub starego LIMS, pomyłka „o jeden dzień" przy niezgodności E. coli może oznaczać karę. Nowoczesny LIMS — taki jak CleverLAB — wyzwala sprawozdanie cząstkowe automatycznie w momencie, gdy wprowadzony wynik przekracza wartość parametryczną (zgodnie z art. 37ag ust. 3), wysyła powiadomienie e-mail do osoby autoryzującej i przygotowuje gotowy do podpisania dokument elektroniczny. To eliminuje klasę błędu, której nie da się usunąć dyscypliną organizacyjną.
Czego jeszcze nie wiemy — i kiedy się dowiemy
Sama ustawa to dopiero szkielet. Konkretne metody referencyjne, częstotliwości pobierania próbek, wymogi monitoringu zgodności i format elektroniczny sprawozdań ureguluje nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia. Aktualnie trwają prace nad projektem oznaczonym MZ 1841 — konsultacje zakończyły się 8 kwietnia 2026 r.
Dotychczasowe rozporządzenie z 7 grudnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 2294) obowiązuje przez maksymalnie 18 miesięcy od wejścia w życie ustawy (art. 23) — czyli najdłużej do listopada 2027 r. Do tego czasu pojawi się nowy akt wykonawczy. Warto śledzić ścieżkę legislacyjną na legislacja.gov.pl/projekt/12404055.
Drugi obszar, który ustawa otwiera, ale nie zamyka, to obiekty priorytetowe — niemieszkalne, z liczbą ponad 50 użytkowników dziennie (szpitale, hotele, zakłady karne, domy opieki). Na ich właścicieli i zarządców spada osobna ścieżka obowiązków: oceny ryzyka, badania Legionella i ołowiu, kwalifikacja osoby przeprowadzającej ocenę (art. 4l nowej ustawy wod-kan). To temat na osobny artykuł — ale dla wielu laboratoriów oznacza nową kategorię klientów.
Podsumowanie
Ustawa wodna z 13 marca 2026 r. nie tworzy nowej rzeczywistości w jeden dzień. Daje cztery lata na pełne dostosowanie się laboratoriom bez akredytacji PCA i dwa lata próbkobiorcom. Ale trzy elementy wchodzą bez okresu przejściowego od 21 maja 2026 r.: sprawozdania cząstkowe, terminy „w dniu sporządzenia" dla niezgodności mikrobiologicznych i kary za ich niedotrzymanie.
Najbliższe trzy miesiące to praca na dwóch torach równolegle: zgłoszenie do ewidencji GIS (formalność, ale z twardym terminem) i wdrożenie procedury sprawozdań cząstkowych (zmiana w codziennej operacyjce, najczęściej wymagająca dostosowania systemu LIMS).
Zespół CleverLAB pracuje nad pakietem Water Compliance Pack dopasowanym do nowych wymogów ustawy — z gotowym schematem sprawozdań cząstkowych, automatycznymi powiadomieniami o niezgodności i obsługą ewidencji próbkobiorców. Jeśli chcesz porozmawiać o sprawozdawczości elektronicznej zgodnej z art. 37ag, napisz do nas.
Przygotowanie laboratorium na ustawę wodną 2026
Omówimy z Tobą procedurę sprawozdań cząstkowych, format elektroniczny, integrację z e-PUAP i wymogi ewidencji GIS — na bazie Twojego aktualnego procesu pracy.
Powiązane artykuły
Zgodność LIMS z ISO/IEC 17025
Kompleksowy przewodnik po wymaganiach normy — fundament akredytacji PCA dla badań wody.
Zabezpieczenia systemu pod kątem akredytacji
Jak umowa serwisowa z dostawcą LIMS pokrywa 70% wymogów bezpieczeństwa ISO/IEC 17025.
Podpisy elektroniczne w laboratorium
Kwalifikowany, zaufany, osobisty — jak działa autoryzacja sprawozdań elektronicznych.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw — Dz.U. 2026 poz. 605 (ogłoszona 6 maja 2026 r., podpisana przez Prezydenta RP 30 kwietnia 2026 r.).
- Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi — MZ 1841 (legislacja.gov.pl), konsultacje zakończone 8 kwietnia 2026 r.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi — EUR-Lex.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. (dotychczas obowiązujące, do max. 18 miesięcy od wejścia ustawy) — Dz.U. 2017 poz. 2294.
- Polskie Centrum Akredytacji — informacje o akredytacji laboratoriów badawczych zgodnie z PN-EN ISO/IEC 17025: pca.gov.pl.
- Komunikat Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie" z 7 maja 2026 r. — igwp.org.pl.
O artykule
Artykuł powstał na podstawie tekstu opublikowanego w Dz.U. 2026 poz. 605 oraz projektu rozporządzenia MZ 1841. Konkretne wymogi techniczne (metody referencyjne, częstotliwości monitoringu, format elektronicznych sprawozdań) zostaną doprecyzowane w rozporządzeniu wykonawczym — uzupełnimy artykuł po jego publikacji.
Zespół CleverLAB tworzy oprogramowanie LIMS dla laboratoriów akredytowanych w zakresie ISO/IEC 17025. Wśród klientów mamy m.in. Aqua-Cristal (woda, ścieki, mikrobiologia), Flukar (laboratorium fizykochemiczne) i Parts4Cleaning (laboratorium czystości technicznej).